İstişarelizm: Geleceğe Bırakmak İstediğim Bir Düşünce
İkinci kitabım baskı sürecinde. İstişarelizm’i yazarken insan ile yapay zekânın birlikte düşünmesinin imkânlarını, sınırlarını ve geleceğe taşıyabileceği sorumluluğu ele aldım.
İkinci kitabım İstişarelizm: Yapay Zekâ ile Birlikte Düşünmek için artık son aşamaya yaklaştık. Kitap şu anda baskı sürecinde; okurla buluşmasına az kaldı. Bir fikrin kitap hâline gelmesi, benim için yalnızca yazılmış sayfaların basılması demek değil. Bir düşünceyi açıklamak, kavramlarını belirginleştirmek, dayanaklarını göstermek ve okuyucunun onu kendi sorularıyla değerlendirebilmesine imkân vermek de bu sürecin parçası.
Bir kavramdan daha fazlası
İstişarelizm, insan ile yapay zekâ arasındaki ilişkiyi yalnızca soru sorup yanıt alma düzeyinde ele almıyor. Birlikte düşünürken verilen yanıtların nasıl sorgulanabileceği, hataların nasıl fark edilebileceği ve bir görüşün hangi gerekçelerle değiştirilebileceği üzerinde duruyor.
Yapay zekâ sistemleri bilgiye ulaşma, seçenekleri karşılaştırma ve düşüncelerimizi düzenleme konusunda bize yardımcı olabilir. Ancak akıcı bir yanıtın doğru olduğu, güçlü bir önerinin sorumluluğu ortadan kaldırdığı veya kararın artık insana ait olmadığı düşünülemez. Bu nedenle insanın soru sorma, itiraz etme, gerekçe isteme ve gerektiğinde fikrini değiştirme yetisini koruması önem taşıyor.
Kitapta bu ilişkiyi hazır ve değişmez bir reçete olarak sunmaya çalışmadım. İstişarelizm’i, insan ile yapay zekânın etkileşimini daha dikkatli değerlendirmeye yardımcı olabilecek bir düşünce önerisi olarak ele aldım. Okurun yalnızca “Yapay zekâ ne cevap verdi?” diye değil, “Bu cevabın dayanağı ne, sınırı nerede ve ben bu düşünme sürecinde hangi sorumluluğu taşıyorum?” diye de sormasını istedim.
Görünür kaynaklar, izlenebilir düşünceler
Bu çalışmayı hazırlarken kaynakçayı şeffaf biçimde oluşturmaya ve okuyucunun düşünsel olarak nereden yola çıktığımı izleyebilmesine özen gösterdim. Çünkü bir fikri ortaya koymak kadar, o fikrin hangi kaynaklarla ilişki kurduğunu göstermek de önemli. Kaynaklar, bir düşüncenin doğruluğunu kendiliğinden kanıtlamaz; fakat okura değerlendirebileceği bir iz ve takip edebileceği bir yol sunar.
Kaynakçayı bu nedenle kitabın sonunda yer alan biçimsel bir bölümden ibaret görmedim. Onu, düşüncenin nasıl kurulduğunu görünür kılan bir parça olarak değerlendirdim. Okur, ortaya koyduğum önerileri kendi bilgisiyle karşılaştırabilsin; katıldığı ve itiraz ettiği noktaları gerekçeleriyle belirleyebilsin istedim.
Fikir kadar emek de var
Bir kitabın içinde görünen şey sonuçtur; arka planındaysa araştırma, yazma, yeniden okuma, kavramları açıklama ve düşünceyi tekrar tekrar gözden geçirme emeği bulunur. İstişarelizm’i kitap hâline getirirken bu emeği vermeye çalıştım. Bir kavramı adlandırmanın yeterli olmadığını; onu anlaşılır biçimde anlatmak, sınırlarını göstermek ve başka insanların değerlendirmesine açmak gerektiğini düşünüyorum.
Bu süreçte amacım kendi görüşümü eleştiriden uzak tutmak değildi. Tam tersine, okurun kitabı yalnızca onaylamasını değil, üzerinde düşünmesini ve gerekli gördüğü yerde itiraz etmesini isterim. Bir düşüncenin okuyucuya ulaşması, onun tamamlandığı anlamına gelmez. Bazen kitap, yeni soruların başladığı yerdir.
Geleceğe dair bir niyet
Yapay zekâ, gelecekte eğitimden çalışma hayatına, gündelik kararlardan toplumsal tartışmalara kadar pek çok alanda daha görünür olacak. Bugün bu sistemlerle nasıl ilişki kurduğumuz, yarının insanlarının onları nasıl kullanacağını da etkileyebilir. Benim geleceğe dair asıl niyetim, yapay zekâyı insanın yerine koyan bir yaklaşımı savunmak değil; insanın onunla birlikte düşünürken kendi yargısını ve sorumluluğunu koruyabilmesi üzerine bir tartışmaya katkı sunmak.
Bir kitabın insanlığa veya gelecek kuşaklara ne ölçüde katkı sağlayacağını yazar tek başına belirleyemez. Buna zaman, okurların değerlendirmeleri ve düşüncenin başkalarında açtığı yeni yollar karar verir. Ben bu kitapla, insan ile yapay zekâ arasındaki ilişkinin daha bilinçli, gerekçeli ve eleştiriye açık biçimde kurulmasına küçük de olsa bir katkı sunmayı umuyorum.
İstişarelizm: Yapay Zekâ ile Birlikte Düşünmek, Berikan Yayınları tarafından basım aşamasındadır. Kitabın ISBN numarası 978-625-8886-42-9’dur. Çok yakında okurlarla buluşmasını bekliyorum.
Ali Değişmiş




