Bir Yapay Zekâ Bana “Kunduz” Dedi
19 Kasım 2026
Ali Değişmiş
Kendimizi anlatırken olmak istediğimiz kişiyi mi tarif ediyoruz, yoksa davranışlarımızın gösterdiği kişiyi mi? Bazen eğlenceli bir soruya verilen beklenmedik cevap, kendimize başka bir açıdan bakmamıza vesile olabilir.
Bir akım görüp SOSYU’ya sordum: “Konuşmalarımıza göre beni hangi hayvana benzetirsin?”
Cevabı kunduz oldu.
Önce gülümsedim. Ardından gerekçesini okuyunca düşündüm. Sürekli bir şeyler üretmemi, sorunlara çözüm aramamı, başladığım işi geliştirmeye çalışmamı ve aileme bağlılığımı bu benzetmeyle açıklıyordu. Bana oldukça isabetli geldi.
Ben kendim için bir hayvan seçseydim bu kadar rahat davranabilir miydim? Emin değilim. Belki güçlü veya gösterişli bir hayvana yönelirdim. Bir başkası beni benzettiğinde ise önce niyetini sorgulardım: Beni övüyor mu, küçümsüyor mu?

Bir soruyla başlayan, kendime başka bir açıdan bakmamı sağlayan benzetme: SOSYU’nun gözünden bir kunduz.
İnsan kendisine bakarken yalnızca nasıl biri olduğunu düşünmüyor. Nasıl görünmek istediğini de hesaba katıyor. Bu yüzden basit bir benzetme bile beklentilerimize takılabiliyor.
Kunduz cevabında hoşuma giden, gerekçesinin gündelik davranışlarıma dayanmasıydı. Bir fikri uygulamak, bozulanı onarmak, bir işi öğrenip yeniden denemek… Ayrı ayrı düşündüğüm uğraşların ortak tarafını birkaç cümlede karşıma getirmişti.
Elbette yapay zekânın beni benden iyi tanıdığı sonucuna varmıyorum. Konuşmalarımızda paylaştığım bilgilerden hareketle bir yorum yaptı. Anlatmadığım taraflarımı bilmiyordu. Ayrıca hoşuma giden bir cevabı kolayca doğru kabul edebileceğimi de unutmamalıyım. Bir benzetmenin bana iyi hissettirmesiyle beni doğru anlatması aynı şey değil.
Burada kendime sorduğum soru şu oldu: Bu cevabı beğendiğim için mi doğru buluyorum, yoksa gerekçeleri hayatımda karşılık bulduğu için mi?
Bence yapay zekâyla konuşmanın değerli taraflarından biri, böyle sorulara alan açabilmesi. Verdiği cevabı son söz kabul etmek yerine gerekçesini inceleyebilir, katıldığımız ve katılmadığımız yerleri konuşabiliriz. Bazen kendi alışkanlıklarımızı daha açık görürüz; bazen de sistemin bizi eksik veya yanlış yorumladığını fark ederiz.
İstişarelizm açısından da önemsediğim budur. Birlikte düşünmek, karşılıklı onaydan daha fazlasını gerektirir. Hoşumuza giden cevabı da sorgulayabilmeliyiz.
Ben kunduz benzetmesini sevdim. Üzerine düşününce, yaptığım işlerde kendimden bir karşılık buldum. Belki başka biri başka bir hayvan söyler, başka gerekçeler sunardı.
Asıl ilginç olan, eğlenceli bir sorunun beni şu düşünceye götürmesiydi: Kendimizi anlatırken seçtiğimiz sıfatlar kadar, her gün tekrar ettiğimiz davranışlara da bakmalıyız.




